mgr inż. Józef Seweryn

MONITOROWANIE INSTALACJI TRYSKACZOWYCH I POMPOWNI

Jednym z istotniejszych elementów prawidłowego funkcjonowania instalacji tryskaczowych a szczególnie pompowni jest rzetelne zobrazowanie wszystkich stanów działania poszczególnych elementów tychże urządzeń. Zadanie to może spełnić prawidłowo zaprojektowana i wykonana instalacja monitorowania systemów gaszących wodnych.
Polska Norma PN-M-51540 §15.1 określa następujące ogólne warunki i zakres kontroli;
1) Stanu pracy armatury zaporowej, w tym co najmniej:
a)armatury zaporowej zainstalowanej na przewodach zasilających i innych przewodach wiodących bezpośrednio strumień wody do gaszenia,
b)armatury zaporowej zainstalowanej na przewodach pomiarowych i innych przewodach nie wiodących bezpośrednio strumienia wody do gaszenia, lecz mogących zmniejszyć jego wielkość,
c)armatury zaporowej zainstalowanej:
- przed łącznikami ciśnieniowymi,
- przed urządzeniami alarmowymi,
na przewodach paliwa,
przed czujnikami poziomu napełnienia,
na przewodach doprowadzających wodę do zbiorników zalewowych pomp zasilających,
na przewodach łączących przyspieszacze z siecią tryskaczową.

2) Poziomu napełnienia, co najmniej w:
a)zbiorniku grawitacyjnym,
b)zbiornikach pośrednich i zbiornikach zapasu,
c)zbiorniku hydroforowym,
d)zbiornikach zalewowych pomp zasilających,
e)zbiornikach paliwa.

3) Ciśnienia roboczego, co najmniej w:
a)przewodach zasilających,
b)zbiorniku hydroforowym,
c)przewodach sekcji tryskaczowych powietrznych.

4) Zasilania energią elektryczną, w tym co najmniej:
a)zasilania rozdzielni urządzenia tryskaczowego z rozdzielni głównej niskiego napięcia,
b)napięć na poszczególnych fazach sieci elektroenergetycznej,
c)stanu akumulatorów oraz przewodów rozruchowych i obwodów sterowania,
d)obwodów pierwotnych urządzeń do ładowania akumulatorów,

5) Pracy pomp zasilających.

6) Parametrów pracy silników pomp zasilających, w tym co najmniej:
a)ciśnienia oleju i temperatury wody chłodzącej silników wysokoprężnych,
b)poboru prądu i temperatury silników elektrycznych.

7) Temperatury w pomieszczeniu centrali urządzenia tryskaczowego.

Należy podkreślić, iż przepisy nakładają obowiązek sygnalizowania alarmów i stanów niewłaściwych (jak i właściwych) praktycznie wszystkich urządzeń składających się na kompletną instalację tryskaczową wraz z pompownią (zdjęcia nr. 2, 6, 7, 8, 9). Dodatkowo stany te mają być sygnalizowane optycznie i akustycznie w pomieszczeniach, gdzie jest zapewniona stała obecność osób. Ustawa o ochronie p/pożarowej nakłada również obowiązek przekazywania informacji o alarmach pożarowych do jednostek Państwowej Straży Pożarnej w sposób automatyczny poprzez tzw. monitoring pożarniczy. To z kolei zmusza projektanta instalacji tryskaczowych do stosowania urządzeń kontrolno-sygnalizacyjnych (centralek sygnalizacji pożaru) posiadających stosowne certyfikaty CNBOP.
W związku z często bardzo dużą ilością danych, będących przedmiotem monitorownia, zachodzi konieczność pogodzenia potrzeby eksploracji tychże stanów z możliwościami percepcji osób mających stały dozór nad tymi urządzeniami. Ważnym czynnikiem jest również koszt wykonania samoczynnego urządzenia kontrolno-sygnalizacyjnego. W swojej praktyce spotkałem się z różnymi rozwiązaniami w tym zakresie, począwszy od bardzo prostych, do skomplikowanych, bazujących na centralkach współpracujących z elementami peryferyjnymi adresowalnymi wyposażonymi w linie dozorowe pętlowe i elementy adresowalne cyfrowe.

Dla celów zobrazowania poszczególnych stanów urządzeń najlepszym rozwiązaniem wydaje się być wykonanie indywidualne tablicy synoptycznej (zdjęcie nr. 3 ). Wykonanie takiej tablicy należy rozpocząć od wykonania odpowiednich rysunków najlepiej w wersji kolorowej, ( rys. nr. 2 i 3) a następnie odpowiednio umieścić w standardowej szafce z przeźroczystą pokrywą i okablować. Celowe jest również wyposażenie takiej tablicy synoptycznej we własne awaryjne źródło zasilania (UPS). Tablica taka wyposażona w diody elektroluminescencyjne dwu lub nawet trzykolorowe doskonale oddaje stan działania poszczególnych elementów instalacji, oraz jest stosunkowo łatwa i niezbyt kosztowna. Dodatkowo można ją wyposażyć w elementy sygnałowe akustyczne (przetwornik piezoelektryczny, syrenka).
Jako elementy czujników najczęściej stosuje się wyłączniki krańcowe specjalizowane montowane są na odpowiednich wyprofilowanych podstawkach (zdjęcie nr. 5) lub też elementy łączników kontaktronowych i wyłączników ciśnieniowych (zdjęcie nr. 4). Dodatkowo posiadają one diody elektroluminescencyjne, świecące wyłącznie tylko przy stanach niewłaściwych. Wszystkie elementy i czujniki podłączamy torami kablowymi dwu- lub trzy-żyłowymi do prostej analogowej centralki sygnalizacji pożaru np. IGNIS (zdjęcie nr. 1), która w przypadku podłączenia jej do centralki nadrzędnej pełni rolę centralki satelitarnej.

Tablicę synoptyczną można zamontować w pomieszczeniu centrali urządzenia tryskaczowego wraz z centralką w przypadku pracy satelitarnej lub też osobno, tzn. tablicę synoptyczną w pomieszczeniu centrali (zdjęcie nr. 10), a centralkę w pomieszczeniu ze stałą obsługą. W związku z ograniczoną ilością linii dozorowych centralek należy transmitować przez nią wyłącznie sygnały alarmowe ze stanowisk kontrolno-alarmowych oraz dwa lub trzy sygnały zbiorcze od stanów zakłóceń.
Taka kaskadowa hierarchia zobrazowania wszystkich stanów instalacji tryskaczowej jest bardzo ergonomiczna i znacznie ułatwia nadzór przez służby niespecjalistyczne użytkownika.
Aby zaprojektować taki system monitorowania instalacji należy oprzeć się najlepiej na projekcie technologicznym instalacji tryskaczowej wraz z pompownią (rys. nr. 1) uwzględniając również warunek spełnienia monitorowania pewnych stanów pracy pomp i pomieszczeń pompowni przez szafy zasilająco-sterownicze silnikami pomp głównych jak i pomocniczych. Szafy tego typu najczęściej w wykonaniu fabrycznym są przygotowane do nadzorowania samych pomp i ich silników, jak również posiadają możliwość generowania sygnałów zakłóceniowych zbiorczych do systemów nadrzędnych jak i wysterowania np. żaluzji, wentylatorów, grzałek itp.

WNIOSKI

Umiejętnie wykonana tablica synoptyczna jak wykazała moja praktyka jest bardzo przydatnym a czasami wręcz nieodzownym elementem zapewniającym bezawaryjną pracę urządzeń i instalacji tryskaczowych. Jej prostota jest atutem szczególnie w przypadku gdy merytoryczny nadzór nad sprawnością często bardzo drogich urządzeń jest sprawowany przez służby użytkownika niekoniecznie traktujących to zadanie jako główne, i nie posiadających specjalistycznych przeszkoleń. A takie traktowanie spraw prawidłowego zabezpieczenia obiektów pod względem p.poż. może budzić niepokój i narazić użytkownika na poważne straty.

Zdjęcie nr. 1. Tablica synoptyczna



Zdjęcie nr.2. Przykład monitorowania Zaworów Kontrolno-Alaemowych



Zdjęcie nr. 3. Centralka monitorująca IGNIS



Zdjęcie nr. 4. Wodowskaz wraz z elementami czujników kontaktronowych I ciśnieniowych zabudowanych na zbiorniku hydroforowym



Zdjęcie nr. 5. Łącznik krańcowy zabudowany na zasuwie



Zdjęcie nr. 6. Przykład monitorowania elementów pompowni



Zdjęcie nr. 7. Przykład monitorowania przepustnicy na przewodzie ssawnym



Zdjęcie nr. 8. Podłączenie łączników ciśnieniowych załączających pompy



Zdjęcie nr. 9. Przykład monitorowania stanowiska kontrolno-alarmowego i zaworu wzbudzającego dla instalacji zraszaczowej



Zdjęcie nr. 10. Tablica synoptyczna zamontowana w pompowni urządzenia tryskaczowego